یکی از آیات قرآن که به نکته ی اخلاقی بسیار مهمی اشاره می کند و متاسفانه به آن عمل نمی شود، آیه ۸ سوره مائده است. این آیه مومنان را به رعایت عدالت در مورد دشمنان دعوت می کند.

آزادی اندیشه فراتر از یک حق قانونی است، چرا که یک ویژگی ذاتی انسان است. مرغ اندیشه آزادی اش را نه تنها وامدار هیچ دین و آیینی نیست، بلکه مکتب و مذهبی که این آزادی را از او سلب کند، با اثبات اندیشه گریزی خود، تیشه به ریشه ی اعتبار خود زده است. اندیشیدن اما آفاتی دارد که می توان آنها را بی تقوایی های اندیشه نامید. با وجودی که منشاء بسیاری از بداخلاقی های رفتاری همین بی تقوایی های اندیشه است، اما متاسفانه خیلی کمتر بر روی این بُعد از اخلاق تاکید می شود. یکی از مهمترین بی تقوایی های اندیشه، «در معرض منابع اطلاعاتی محدود قرار دادن اندیشه» است. شاید بتوان تمامی موارد دیگر را در قالب همین یک مورد گنجاند. به عنوان مثال، مارتین هیدگر، فیلسوف و شاعر آلمانی، «پرسیدن» را پارسایی اندیشیدن می داند. در واقع، «نپرسیدن» محروم کردن خود از یک منبع اطلاعاتی مهم است.

۱.

مجلس با تلاوت قرآن آغاز شد.

دایره ی اخلاق مداری در محدودترین حالت، فقط عزیزان را در بر می گیرد. کم نیستند آنهایی که رعایت اخلاق را محدود به خانواده و عزیزان خود کرده اند. دسته ی بعد، آنهایی هستند که فقط هم دینان یا هموطنان خود را شایسته ی رفتار اخلاقی می دانند. اما کم هم نیستند آنهایی که حوزه ی اخلاقی شان را چنان گسترده اند که نه تنها انسان را فارغ از هر دین و نژاد و اندیشه ای لایق احترام می دانند، بلکه برای طبیعت و موجودات زنده اش نیز حق و حقوقی قائل اند. عده ای هم هستند که پا را از این هم فراتر گذاشته اند. این افراد که در رأس قله ی اخلاق ایستاده اند، به این جهت که خود را میراث بر پیشینیان و میراث گذار پسینیان شان می دانند، برای گذشتگان و آیندگان نیز احترام قائل اند. اما رعایت اخلاق در همه ی این طبقات شـدت و ضعف دارد. پله ی اول «آسیب نرساندن» به دیگری و پله ی نهایی «ایثار و از خودگذشتگی» برای دیگری است.

بیشتر حکومت ها مخالفان خود را فریب خورده ی تبلیغات دشمنان می دانند اما از حجم عظیم تبلیغات خود برای جذب مردم و حفظ موافقان خود سخنی به میان نمی آورند. حاکمین با این ترفند، تلویحا حکومت خود را حکومت آرمانی و بی نیاز از تبلیغات سیاسی برای جلب موافقت مردم معرفی می کنند.

۱.

۱.